“Residential Segregation and Unequal Access to Local Public Services in India: Evidence from 1.5 million Neighborhoods” എന്ന ഗവേഷണ പ്രബന്ധം ഇന്ത്യയിലെ പാർപ്പിട മേഖലകളിലെ വേർതിരിവുകളെക്കുറിച്ചും പ്രാദേശിക പൊതുസേവനങ്ങളുടെ അസമത്വത്തെക്കുറിച്ചും പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു സുപ്രധാന പഠനമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലുമുള്ള ഏകദേശം 15 ലക്ഷം പ്രാദേശിക താമസസ്ഥലങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ പഠനം നടത്തിയിരിക്കുന്നത്. 2026 ഫെബ്രുവരിയിലാണ് ഈ പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. അഞ്ച് പ്രമുഖ ഗവേഷകർ ചേർന്നാണ് ഈ പഠനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ലണ്ടനിലെ ഇംപീരിയൽ കോളേജിലെ സാം ആഷർ , ഡെവലപ്മെന്റ് ഡാറ്റാ ലാബിലെ കൃതാർത്ഥ് ഝാ , ഡാർട്ട്മൗത്ത് കോളേജിലെ പോൾ നോവോസാദ് , ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിലെ അഞ്ജലി അഡുകിയ, ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലയിലെ ബ്രാൻഡൻ ടാൻ എന്നിവരാണ് ഈ പഠനം നടത്തിയത്. പ്രധാന വ്യക്തികൾ. പ്രധാന ഗവേഷകർക്ക് പുറമെ വലിയൊരു സംഘം ആളുകൾ ഈ പഠനത്തിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ വലിയ ഗവേഷണ പദ്ധതിക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള പ്രമുഖ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പിന്തുണയും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്റർനാഷണൽ ഗ്രോത്ത് സെന്റർ, ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിലെ ബെക്കർ ഫ്രീഡ്മാൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിവയാണ് ഈ പഠനത്തിന് ആവശ്യമായ സാമ്പത്തികവും അക്കാദമികവുമായ പിന്തുണ നൽകിയത്. ഇന്ത്യയിലെ ദലിത്, മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾ നേരിടുന്ന സാമൂഹികവും പ്രാദേശികവുമായ വിവേചനങ്ങൾ കൃത്യമായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ പഠനം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു. പൊതുവായ രേഖകളിൽ കാണാത്ത പല അസമത്വങ്ങളും വ്യക്തമാക്കാൻ ഈ അണിയറപ്രവർത്തകരുടെ കൂട്ടായ ശ്രമത്തിന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പഠനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവും പശ്ചാത്തലവും
ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി നിലനിൽക്കുന്ന ജാതിവ്യവസ്ഥയും മതപരമായ വേർതിരിവുകളും ജനങ്ങളുടെ പാർപ്പിട തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളെയും അവരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളെയും വലിയ തോതിൽ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളായ പട്ടികജാതിക്കാരും മുസ്ലിംകളും അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന പ്രാദേശികമായ വേർതിരിവുകളെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ ആഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യാനാണ് ഈ പഠനം പ്രധാനമായും ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ഒരേ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലമുള്ള ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് കേന്ദ്രീകരിച്ച് താമസിക്കുന്ന പ്രതിഭാസം അഥവാ പാർപ്പിട വേർതിരിവ് (Residential segregation) എങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നതെന്നും അത് അവരുടെ സാമൂഹിക പുരോഗതിയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നുവെന്നും ഈ ഗവേഷണം വ്യക്തമായി പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്. പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഇത്തരം ജനവിഭാഗങ്ങൾ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മാറി പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിൽ മാത്രം ഒത്തുകൂടി താമസിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്ന അവസ്ഥ അവരുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ പിന്നോട്ടടിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഇത്തരത്തിൽ പ്രത്യേക ചേരികളിലോ തെരുവുകളിലോ ആയി ജനങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട തൊഴിലവസരങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്നതിനും ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള പൊതുസേവനങ്ങൾ കൃത്യസമയത്ത് ലഭിക്കുന്നതിനും വലിയ തോതിലുള്ള തടസ്സങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു ശതമാനം വരുന്ന 63 ശതമാനത്തോളം ആളുകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വിപുലമായ ഔദ്യോഗിക ഭരണനിർവഹണ വിവരങ്ങൾ (Administrative data) സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ പഠനം തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയിലെ പ്രാദേശിക തലങ്ങളിലുള്ള പാർപ്പിട രീതികളെക്കുറിച്ചോ വാർഡ് തലത്തിലുള്ള ജനസംഖ്യാ വിതരണത്തെക്കുറിച്ചോ ഉള്ള കൃത്യമായ വിവരങ്ങളുടെയും ഡാറ്റയുടെയും അഭാവം ഈ മേഖലയിൽ ശാസ്ത്രീയമായ പഠനങ്ങൾ നടത്തുന്നതിന് ഗവേഷകർക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. അത്തരം പരിമിതികളെ പൂർണ്ണമായും മറികടന്നുകൊണ്ട്, രാജ്യത്തെ ഗ്രാമങ്ങളിലെയും നഗരങ്ങളിലെയും ഓരോ ചെറിയ പ്രദേശങ്ങളിലെയും വികസന സൂചികകളെയും സാമൂഹിക ഘടനയെയും കൃത്യമായി കോർത്തിണക്കാൻ ഈ പുതിയ പഠനത്തിന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ള വിതരണം, വൈദ്യുതി, ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾ അധിവസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ എത്രത്തോളം ലഭ്യമാണെന്ന് ഈ ഡാറ്റയിലൂടെ ഗവേഷകർ വിലയിരുത്തുന്നു. ഒരേ പ്രദേശത്ത് ഒത്തുകൂടി താമസിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഈ ജനവിഭാഗങ്ങൾക്ക് മറ്റ് സമൂഹങ്ങളുമായുള്ള ആശയവിനിമയം കുറയ്ക്കുന്നതിനും തൊഴിൽ വിപണിയിലെ മികച്ച ശൃംഖലകളിൽ (Labor market networks) നിന്ന് അവർ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നു. പ്രാദേശികമായ വിഭവങ്ങളുടെ വിതരണത്തിൽ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ പുലർത്തുന്ന വിവേചനങ്ങളും തദ്ദേശീയമായ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളും ഈ വേർതിരിവിനെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. നഗരവൽക്കരണം അതിവേഗം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആധുനിക ഇന്ത്യയിൽ, ജനങ്ങളുടെ പാർപ്പിട മാതൃകകൾ എങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നതെന്നും അത് വികസനത്തിന്റെ തുല്യമായ വിതരണത്തിന് എങ്ങനെ തടസ്സമാകുന്നുവെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ആവശ്യമായ കൃത്യമായ പശ്ചാത്തലവും ലക്ഷ്യവുമാണ് ഈ പ്രബന്ധത്തിന്റെ ആദ്യ ഭാഗം മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നത്.
പാർപ്പിട വേർതിരിവിന്റെ കണക്ക്
ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിലും നഗര സാഹചര്യങ്ങളിലും മുസ്ലിംകളും പട്ടികജാതിക്കാരും മറ്റ് വിപുലമായ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ വേർതിരിഞ്ഞ് പ്രത്യേക പ്രദേശങ്ങളിലായി കേന്ദ്രീകരിച്ച് ജീവിക്കുന്ന അവസ്ഥ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഈ പഠനം കൃത്യമായ കണക്കുകളിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. രാജ്യത്തെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഇത്തരം പാർപ്പിട വേർതിരിവുകളെക്കുറിച്ചുള്ള കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ ഗവേഷകർ പ്രധാനമായും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത് ഡിസ്സിമിലാരിറ്റി ഇൻഡെക്സ് (Dissimilarity Index), ഐസൊലേഷൻ ഇൻഡെക്സ് (Isolation Index) എന്നീ രണ്ട് പ്രമുഖ സൂചികകളെയാണ്. നഗരങ്ങളിലെയും ഗ്രാമങ്ങളിലെയും വാർഡുകളിലോ ബ്ലോക്കുകളിലോ ഉള്ള ജനസംഖ്യാ വിതരണം ആ നഗരത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യാ അനുപാതവുമായി എത്രത്തോളം വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് അളക്കാൻ ഈ സൂചികകൾ സഹായിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന വേർതിരിവിന്റെ തോത് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള മറ്റ് ചില രാജ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ ഉയർന്നതാണെന്ന് പഠനത്തിൽ കാണാം. അമേരിക്കയിലെ നഗരങ്ങളിൽ കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർ നേരിടുന്ന കടുത്ത പാർപ്പിട വേർതിരിവിനേക്കാൾ അല്പം കുറവാണെന്നത് മാത്രമാണ് ഇന്ത്യയിലെ സാഹചര്യത്തിനുള്ള ഒരു പ്രത്യേകത. ബ്രസീൽ പോലുള്ള മറ്റ് വികസ്വര രാജ്യങ്ങളെയോ യൂറോപ്പിലെ ചില പ്രധാന നഗരങ്ങളെയോ അപേക്ഷിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങൾ വളരെ ഉയർന്ന തോതിലുള്ള വിഭജനമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ പഠനത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കണ്ടെത്തൽ മുസ്ലിംകളും പട്ടികജാതിക്കാരും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം വിഭാഗത്തിന് മാത്രം പൂർണ്ണ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു എന്നതാണ്. നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ആകെ മുസ്ലിം ജനസംഖ്യയുടെ 26 ശതമാനത്തോളം ആളുകളും തങ്ങളുടെ വിഭാഗം മാത്രം 80 ശതമാനത്തിലധികം അധിവസിക്കുന്ന തെരുവുകളിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ഇതിന് സമാനമായി നഗരങ്ങളിലെ പട്ടികജാതിക്കാരിൽ 16 ശതമാനം ആളുകളും തങ്ങളുടെ വിഭാഗം മാത്രം 80 ശതമാനത്തിൽ കൂടുതൽ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള കോളനികളിലോ പ്രദേശങ്ങളിലോ ആണ് താമസിക്കുന്നത്. ഈ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുടെയും വേർതിരിവിന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ മുസ്ലിംകൾ താമസിക്കുന്ന ഇടങ്ങൾ കൂടുതൽ സാന്ദ്രതയുള്ളതും മറ്റ് വിഭാഗങ്ങളുമായി ഒട്ടും സമ്പർക്കമില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥയിലാണെന്ന് ഐസൊലേഷൻ സൂചിക വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിസ്തൃതമായ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അളവുകളിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ പട്ടികജാതിക്കാരുടെ തെരുവുകൾ നഗരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നതായി കാണാം.
ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെ ജനസംഖ്യാ വിന്യാസ രീതികൾ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ അവ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പഴയ പാർപ്പിട വിഭജന മാതൃകകളെ അതേപടി ആവർത്തിക്കുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഗ്രാമങ്ങളിൽ ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെയും തൊഴിലിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ചേരികളും തെരുവുകളും പുതിയ നഗരങ്ങളിലേക്ക് ജനങ്ങൾ കുടിയേറുമ്പോഴും വലിയ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നുണ്ട്. ഒരു ജില്ലയിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വേർതിരിവിന്റെ തോതും അതേ ജില്ലയിലെ നഗരങ്ങളിലെ വേർതിരിവും തമ്മിൽ ശക്തമായ പരസ്പര ബന്ധമുണ്ടെന്ന് ഗവേഷകർ കണ്ടെത്തിയ ഒരു വസ്തുതയാണ്. അതിവേഗം വളർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആധുനിക ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങൾ വലിയ തോതിലുള്ള സാമൂഹിക പുരോഗതിക്കും ജാതി-മത ചിന്തകൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള കൂട്ടായ്മകൾക്കും വഴിയൊരുക്കേണ്ടതായിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ ഈ നഗരങ്ങൾ ഗ്രാമീണ അസമത്വങ്ങളെ അതേപടി നിലനിർത്തുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണുന്നത്. ഒരേ പ്രദേശത്ത് ഇത്തരത്തിൽ ഒത്തുകൂടുന്നത് ജനങ്ങളുടെ പരസ്പരമുള്ള വിശ്വാസം കുറയ്ക്കുന്നതിനും വികസന പ്രക്രിയകളിൽ നിന്ന് അവർ ഒരേപോലെ പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നുണ്ട്.
നഗരങ്ങളിലെ വേർതിരിവിന്റെ കാരണങ്ങളും പ്രത്യേകതകളും
ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ നേരിടുന്ന പാർപ്പിട വേർതിരിവിന്റെ തീവ്രത എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും ഒരേ രീതിയിലല്ല കാണപ്പെടുന്നത്. നഗരങ്ങളുടെ ജനസംഖ്യാപരമായ വലിപ്പം, സാമ്പത്തിക പശ്ചാത്തലം, ചരിത്രപരമായ പ്രത്യേകതകൾ എന്നിവ ഈ വിഭജന പ്രക്രിയയെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. വിസ്തൃതിയിലും ജനസംഖ്യയിലും വളരെ വലുതായ നഗരങ്ങളിലും, സാമ്പത്തികമായി ദരിദ്രമായ സാഹചര്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലും ഈ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുടെയും പാർപ്പിട വേർതിരിവ് വളരെ ഉയർന്ന തോതിലാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷിതത്വം മുൻനിർത്തി ഒന്നിച്ച് താമസിക്കാൻ താല്പര്യപ്പെടുന്ന പ്രവണതയാണ് നഗരങ്ങളുടെ വലിപ്പത്തിനൊപ്പം ഈ വേർതിരിവും വർദ്ധിക്കാൻ പ്രധാന കാരണം. നഗരങ്ങളുടെ പഴക്കം കൂടുംതോറും പഴയകാലത്തെ ജാതി-മത വിന്യാസങ്ങൾ ശക്തമായി തുടരുന്നതിനാൽ അത്തരം പ്രദേശങ്ങളിലും വേർതിരിവിന്റെ തോത് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു.
ഈ പഠനത്തിലെ മറ്റൊരു നിർണ്ണായക കണ്ടെത്തൽ നഗരങ്ങളിലെ മതപരമായ അക്രമങ്ങളും കലാപങ്ങളും ഈ വേർതിരിവിനെ വളരെയധികം തീവ്രമാക്കുന്നു എന്നതാണ്. മുൻകാലങ്ങളിൽ സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള നഗരങ്ങളിൽ മുസ്ലിം ജനവിഭാഗങ്ങൾ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മാറി തങ്ങളുടെ സുരക്ഷ മാത്രം മുൻനിർത്തി ഒന്നിച്ച് താമസിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. മുസ്ലിം ജനസംഖ്യ ഉയർന്ന അനുപാതത്തിലുള്ള നഗരങ്ങളിൽ അവർ അനുഭവിക്കുന്ന വേർതിരിവിന്റെ തോതും ശക്തമായി വർദ്ധിക്കുന്നതായി കാണാം. അമേരിക്കയിലെ കറുത്തവർഗ്ഗക്കാരുടെ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് അവിടെയുള്ള നഗരങ്ങളിൽ വേർതിരിവ് കൂടുന്നതിന് സമാനമായ ഒരു രീതിയാണിത്. അതിശയകരമെന്നു പറയട്ടെ, ഒരു നഗരത്തിലെ പട്ടികജാതിക്കാരുടെ ജനസംഖ്യാ വിഹിതവും അവർ നേരിടുന്ന പാർപ്പിട വേർതിരിവിന്റെ തോതും തമ്മിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള യാതൊരുവിധ നേരിട്ടുള്ള ബന്ധവും ഗവേഷകർക്ക് കണ്ടെത്താൻ സാധിച്ചിട്ടില്ല.
ഇത്തരത്തിൽ നഗരങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന കടുത്ത വേർതിരിവുകൾ മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ തലമുറകളായുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ പുരോഗതിയെയും സാമൂഹിക വളർച്ചയെയും (Upward mobility) ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു തലമുറയിൽ നിന്ന് അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ വിദ്യാഭ്യാസപരമായി ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്താനുള്ള സാധ്യത കടുത്ത വേർതിരിവ് നേരിടുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ വളരെ കുറവാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ സമർത്ഥിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിൽ വെച്ച് സാമൂഹിക മുന്നേറ്റത്തിന്റെ നിരക്ക് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ജനവിഭാഗം മുസ്ലിംകളാണെന്നത് ഈ കണ്ടെത്തലിനോട് ചേർത്തു വായിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതേസമയം, 2001 മുതൽ 2011 വരെയുള്ള ഒരു പതിറ്റാണ്ടുകാലത്തെ പരിമിതമായ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ നഗരങ്ങളിലെ പട്ടികജാതിക്കാരുടെ വേർതിരിവിൽ നേരിയ തോതിലുള്ള കുറവ് സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒന്നോ രണ്ടോ ശതമാനത്തിന്റെ ഈ കുറവ് വളരെ ചെറുതാണെങ്കിലും ഗവൺമെന്റ് തലങ്ങളിൽ അവർക്കായി നടപ്പിലാക്കിയ വിവിധ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളുടെയും സംവരണ നയങ്ങളുടെയും ഫലമാണിതെന്ന് വിലയിരുത്താം. നഗരങ്ങൾ വളരുന്നതിനനുസരിച്ച് പാർപ്പിട മേഖലകളിൽ സ്വാഭാവികമായ സമന്വയം ഉണ്ടാകുമെന്ന പൊതുധാരണകളെ തിരുത്തുന്നതാണ് ഇത്തരം വിശകലനങ്ങൾ.
പൊതുസേവനങ്ങളുടെ ലഭ്യതയിലെ കുറവുകൾ
പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ വലിയ തോതിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ച് താമസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രാഥമികവും ദ്വിതീയവുമായ പൊതുസേവനങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെയും ലഭ്യതയിൽ വലിയ കുറവുണ്ടാകുന്നതായി ഈ പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും സർക്കാർ നൽകുന്ന അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളായ സ്കൂളുകൾ, ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ, കുടിവെള്ള പൈപ്പ് കണക്ഷനുകൾ, വൈദ്യുതി, ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിതരണം എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും ഒരേ രീതിയിലല്ല നടക്കുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക പ്രദേശത്ത് മുസ്ലിംകളുടെയോ പട്ടികജാതിക്കാരുടെയോ ജനസംഖ്യാ നിരക്ക് ഉയരുമ്പോൾ, ആ പ്രദേശത്തിന് ലഭിക്കേണ്ട പൊതുസേവനങ്ങളുടെ അളവ് ക്രമാനുഗതമായി കുറയുന്നതായി ഗവേഷകർ മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ വിവേചനം കേവലം ഗവൺമെന്റ് തലങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല. പൊതുസംവിധാനങ്ങൾ കുറവുള്ള ഇത്തരം പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട തെരുവുകളിലേക്ക് സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ സേവനദാതാക്കളും കടന്നുചെല്ലാൻ വിമുഖത കാണിക്കുന്നു. തൽഫലമായി, ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിനോ ഉള്ള അവസരങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നു. പൊതുസേവനങ്ങളുടെ വിതരണത്തിൽ മുസ്ലിം പ്രദേശങ്ങൾ നേരിടുന്ന ദയനീയമായ പിന്നാക്കാവസ്ഥയെ കൃത്യമായ ശതമാനക്കണക്കുകളിലൂടെ ഈ പ്രബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റ് പ്രമുഖ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഒരു നഗരപ്രദേശവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, പൂർണ്ണമായും മുസ്ലിംകൾ മാത്രം അധിവസിക്കുന്ന ഒരു തെരുവിന് ഒരു സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യത പകുതി മാത്രമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, ഇത്തരം പ്രദേശങ്ങളിൽ ഗവൺമെന്റ് തലത്തിലുള്ള പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയും വളരെ കുറവാണ്. വീടുകളിൽ നേരിട്ട് ലഭിക്കുന്ന ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ള പൈപ്പ് ലൈനുകളുടെ കാര്യത്തിൽ, മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അത് ലഭ്യമാകാനുള്ള സാധ്യത മറ്റ് പൊതുപ്രദേശങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് 10 ശതമാനത്തോളം കുറവാണെന്ന് ഡാറ്റ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഡ്രെയിനേജ്, പൊതുശുചിത്വ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ലഭ്യതയിലും ഇത്തരം നഗരചേരികൾ വലിയ അവഗണന നേരിടുന്നുണ്ട്. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലും ഇതേ വിവേചനത്തിന്റെ മാതൃകകൾ ദൃശ്യമാണെങ്കിലും നഗരങ്ങളിലാണ് ഈ പ്രവണത കൂടുതൽ ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരു പ്രദേശത്തെ ജനങ്ങളുടെ മൊത്തത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയോ ദാരിദ്ര്യ രേഖയോ മാത്രം മാനദണ്ഡമാക്കിയല്ല ഈ വിഭവ വിതരണം നടക്കുന്നത് എന്നതാണ് പഠനത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വശം. ഒരേ സാമ്പത്തിക നിലവാരമുള്ള രണ്ട് പ്രദേശങ്ങൾ എടുത്തുപരിശോധിച്ചാൽ പോലും, അതിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന ഇടം കൂടുതൽ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നതായി കാണാം. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ ഈ അഭാവം ആ പ്രദേശത്തെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യത്തെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. നല്ല സ്കൂളുകളുടെ അഭാവം കാരണം കുട്ടികൾ പഠനം പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരികയും, ഇത് അവരെ വീണ്ടും കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ള തൊഴിലുകളിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നഗരങ്ങളിലെ വിഭവ വിതരണം ജനസംഖ്യാനുപാതികമായി തുല്യമായ രീതിയിലല്ല നടക്കുന്നതെന്നും, കൃത്യമായ പ്രാദേശിക വേർതിരിവുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ആനുകൂല്യങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം.
ഭരണകൂട വിവേചനം
അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെയും പൊതുസേവനങ്ങളുടെയും വിതരണത്തിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന വിവേചനത്തിന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഭരണസംവിധാനങ്ങളുടെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ഇത് വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിലാണ് പ്രകടമാകുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ നേരിട്ട് നടപ്പിലാക്കുന്ന വലിയ വികസന പദ്ധതികളും, തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ അഥവാ ലോക്കൽ ഗവൺമെന്റുകൾ വഴി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക സേവനങ്ങളും തമ്മിൽ വിവേചനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വലിയ അന്തരമുണ്ട്. ഈ പഠനത്തിലെ കണ്ടെത്തലുകൾ പ്രകാരം, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും അനുവദിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശങ്ങൾ നേരിടുന്ന വിവേചനം പട്ടികജാതിക്കാർ താമസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളേക്കാൾ ഇരട്ടിയോളമാണ്. നയരൂപീകരണത്തിലും ഫണ്ടുകൾ അനുവദിക്കുന്നതിലും വ്യക്തമായ ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണമുള്ളതിനാൽ പട്ടികജാതിക്കാരുടെ പ്രദേശങ്ങൾക്ക് ഇത്തരം പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ വലിയ തോതിൽ നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശുദ്ധജലം, വൈദ്യുതി, ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ വിതരണത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ സാഹചര്യം മാറിമറിയുന്നു. ഇത്തരം ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങളുടെ ലഭ്യതയിൽ പട്ടികജാതിക്കാരുടെ പ്രദേശങ്ങൾ മുസ്ലിം പ്രദേശങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ പിന്നാക്കാവസ്ഥയും അവഗണനയും നേരിടുന്നുണ്ടെന്ന് കണക്കുകൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത പ്രദേശത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് കുടിവെള്ള പൈപ്പ് കണക്ഷനുകളോ ഡ്രെയിനേജ് സംവിധാനങ്ങളോ നൽകണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും വില്ലേജ് കൗൺസിലുകളോ മുനിസിപ്പൽ വാർഡുകളോ പോലുള്ള തദ്ദേശീയമായ ഭരണസംവിധാനങ്ങളാണ്. ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെയോ നേരിട്ടുള്ള നിരീക്ഷണവും നിയന്ത്രണവും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ഇത്തരം താഴേത്തട്ടുകളിലാണ് പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള വിവേചനങ്ങൾ ഏറ്റവും ശക്തമായി നടക്കുന്നത്. പ്രാദേശിക തലങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളും ഭൂരിപക്ഷ സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളുടെ സ്വാധീനവും ഈ വിവേചനങ്ങളെ കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നു. ഉയർന്ന ഭരണതലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിഭവങ്ങൾ തുല്യമായി വീതിച്ചു നൽകിയാലും, പ്രാദേശികമായി അവ വിന്യസിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും ജനപ്രതിനിധികളും തങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഫണ്ടുകൾ വഴിതിരിച്ചുവിടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന തെരുവുകളുടെ തൊട്ടടുത്തുള്ള മറ്റ് പ്രമുഖ വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളിൽ എല്ലാവിധ ആധുനിക സൗകര്യങ്ങളും എത്തുമ്പോൾ, ഈ ദരിദ്ര ജനവിഭാഗങ്ങൾ അടിസ്ഥാന ജീവൽസാഹചര്യങ്ങൾ പോലും ഇല്ലാതെ കഷ്ടപ്പെടേണ്ടി വരുന്നു. വിവേചനത്തിന്റെ ഈ പ്രാദേശിക സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ഭാവിയിൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായ നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് ഗവേഷകർ മനസ്സിലാക്കിയ പ്രധാനപ്പെട്ടൊരു കാര്യമാണ്.